มะเขือยาว (Brinjal)

มะเขือยาว (Brinjal) ทรงยาวกลม มีทั้งสีเขียว สีม่วง และสีขาว มะเขือยาวเขียวเป็นพันธุ์ที่แพร่หลายที่สุดในเมืองไทย มะเขือยาวสีม่วงมีมากในญี่ปุ่น มะเขือยาวสีเขียวที่ซื้อขายกัน มักเป็นมะเขือลูกโต (ยังไม่แก่) แม้จะกินสดเป็นผักจิ้มน้ำพริกได้ แต่ส่วนใหญ่มักนำไปปรุงสุกเป็นอาหารจานโอชะ อาทิ ผัดมะเขือยาว มะเขือเผา ใส่เป็นผักในแกงเผ็ด (แทนมะเขือเปราะ มะเขือพวง) ชุบไข่ทอดกินกับน้ำพริกกะปิ มะเขือยาวเมื่อสุกมีรสหวานกว่ามะเขืออื่นๆ กินสุกแบบเผามักลอกเอาเปลือกออก มะเขือยาวเมื่อถูกความร้อนจะอ่อนตัวนิ่มลงมาก ลักษณะดังกล่าวทำให้เกิดการเปรียบเปรยอวัยวะเพศชายที่ไม่ยอมตื่นว่าเป็นดั่ง มะเขือเผา นอกจากมะเขือยาวลูกโตแล้วยังมีมะเขือยาวอ่อนหรือมะเขือยาวลูกเล็กนั่นเอง ซึ่งชาวบ้านเรียกว่า "มะเขือตุ้งติ้ง" นิยมนำไปกินสดเป็นผักจิ้มน้ำพริก
มะเขือยาวนำไปทำอาหารจานเยี่ยมของท้องถิ่นได้อีก เช่น ครัวอีสาน มีซุปมะเขือยาว ปรุงจากน้ำต้มปลาร้าใส่มะเขือยาวเผา พริก หอม กระเทียม แต่งกลิ่นรสด้วยสะระแหน่ ผักชี ต้นหอม ซุบ (ที่ไม่ใช่ soup) นี่เป็นกรรมวิธีการปรุงอาหารอย่างหนึ่งของคนอีสาน ที่มีน้ำปลาร้า ผัก และผลไม้เป็นเครื่องปรุงหลัก อีกนัยหนึ่งคือน้ำพริกที่ตำจากผักหรือผลไม้นั่นเอง สำหรับครัวภาคเหนือก็นิยมเอาพริก หัวหอม กระเทียม และมะเขือเผา ตำรวมกับถั่วเน่าและเกลือ แล้วหั่นใบสะระแหน่และใบแมงลักคนให้เข้ากันก็จะได้ "ตำมะเขือ" อาหารรสวิเศษมากินได้อร่อยไปอีกอย่าง

สรรพคุณของมะเขือยาว : ลำต้นและราก ใช้ลำต้นและรากแห้ง ประมาณ 10-15 กรัม นำมาต้ม เอาน้ำกินเป็นยาแก้บิดเรื้อรัง บิดอุจจาระเป็นเลือด หรือใช้ลำต้นและรากสดนำมาตำให้ละเอียดคั้นเอาน้ำทาหรือล้างบริเวณที่เป็นแผล ที่ถูกความเย็น แผลเท้าเปื่อยอักเสบ เป็นต้น
ใบ ใช้ใบแห้ง นำมาตำให้เป็นผงละเอียดกินประมาณ 6-10 กรัม เป็นยาแก้โรคบิดอุจจาระเป็นโลหิต แก้ปัสสาวะขัด แก้โรคหนองใน แก้ตกเลือดในลำไส้ ใช้ภายนอกนำเอามาต้มเอาน้ำใช้ล้างแผล หรือใช้พอกบริเวณที่เป็นแผลบวมเป็นหนอง และแผลที่เกิดเนื่องจากถูกความเย็น
ดอก ใช้ดอกสด หรือดอกแห้ง นำมาเผาให้เป็นเถ้าแล้วบดให้เป็นผงละเอียด ใช้มาบริเวณที่ปวดเป็นยาแก้ปวดฟัน ฟันผุ และบริเวณแผลที่มีหนอง เป็นต้น
ผล ใช้ผลแห้ง นำมาทำเป็นยาเม็ด กินเป็นยาแก้ปวด แก้ตกเลือดในลำไส้ ขับเสมหะ อุจจาระเป็นโลหิต หรือใช้ผลสด นำมาตำให้ละเอียดใช้พอกบริเวณที่เป็นแผลอักเสบที่มีหนอง เป็นโรคผิวหนังเรื้อรัง และผดผื่นคัน เป็นต้น
ขั้วผล ใช้ขั้วผลที่แห้ง ประมาณ 60-90 กรัม นำมาต้มหรือเผาให้เป็นเถ้าบดให้ละเอียดกิน เป็นยาแก้ตกเลือดในลำไส้ อุจจาระเป็นโลหิตหรือใช้ขั้วผลสดนำมาตำให้ละเอียดใช้พอกหรือทา บริเวณที่เป็นแผลบวมมีหนอง แผลในปาก ปวดฟัน หรือเป็นฝี เป็นต้น